امّا در كتاب ، خداوند متعال فرمود : « و إذ أخذ اللَّه ميثاق الّذين أوتوا الكتاب لتبينّنه للنّاس » « 1 » و هر شخص فقط به اندازه‌ى وسعش مورد خطاب قرار مىگيرد ، و اگر خبر واحد حجّت نمىبود ، به بيان علم فرمان نمىداد . همچنين خداوند فرمود : « فلولا نفرمن كلّ فرقة منهم طائفة » « 2 » و اين مطلب دركتاب خدابيش از شمارش است . امّا در سنّت : ثابت شده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم خبر واحد را پذيرفته است مانند خبر بريرة در هديه ، و خبر سلمان درباره‌ى هديه و صدقه و اين از شمارش افزون است و از ايشان مشهور است كه افرادى را به آفاق فرستاد ، مانند على و معاذ و عتاب بن‌أسيد و دحيه و ديگران . و اين بيش از شمارش و مشهورتر از آن است كه مخفى بماند و نيز اصحاب حضرتش به حديث‌هاى آحادى عمل كردند و آن‌ها را حجّت و دليل آورده‌اند . محمّد ، در اين‌باره در كتاب « الاستحسان » چندين حديث آورده است و ما به اين جمله به جهت وضوح و استفاضه آن بسنده كرديم . و امّت بر پذيرش خبرهاى آحاد ، از وكيل‌ها و فرستادگان و ديگران اجماع دارند . و امّا از نظر دليل عقلى ، چون خبر ، با صفتِ راست‌بودن حجّت مىشود ، و خبر ، احتمال صدق و كذب دارد و با عدالت پس از شايستگى اخبار ، صدق و راستى و با فسق ، دروغ رجحان مىيابد . پس با رجحان صدق ، عمل واجب مىشود و حديث حجّتى براى آن عمل مىگردد . و احتمال سهو و دروغ وقتى كه علم يقين ساقط شود ، پديد مىآيد . از اين رو كه عمل صحيح است بدون علم يقين . مگر نمىبينى كه عمل به قياس بر اساس اغلب رأىها صحيح است . و عمل حاكمان به بيّنه ، بدون يقين صحيح است . پس هم‌چنين حديث واحد از يك‌نفر عادل ، مفيد علم و براى عمل بسنده است . و اين نوعى دانش همراه با اضطراب مىباشد پس پايين‌تر از علم طمأنينه است . » « 3 »

--> ( 1 ) . آل عمران / 187 . ( 2 ) . توبه / 122 . ( 3 ) . الأصول - شرح البخارى 2 / 678 - 694 .